MAINSTREAM CULTURE DUBRAWSKI BLOG

(1965) Thunderball / Operacja Piorun – Analiza

Motywy marynistyczne i odniesienia do nautyki czy generalnie nawiązania do wody towarzyszyły serii od zawsze, choć mało kto zwraca na to uwagę. Thunderball jest jednak pod tym względem filmem szczególnym i to właśnie dlatego przy okazji jego analizy należy głębiej zastanowić się nad tym zagadnieniem.

Wielka Brytania zawdzięcza swojej flocie niemalże wszystko. To dzięki niej kraj ten przetrwał średniowieczne konflikty, atak Wielkiej Armady, wojny z Holandią czy Napoleona, a także stał się największą światową potęgą posiadającą kolonie na wszystkich kontynentach. Powód nieustannej rozbudowy floty był dość oczywisty – państwo znajdujące się na wyspie może zostać zaatakowane z każdej strony, jeżeli nie utworzy silnej oraz szczelnej blokady na morzu.

Nic zatem dziwnego, że w przesiąkniętych brytyjską kulturą filmach o Jamesie Bondzie woda również staje się elementem kluczowym. Objawia się to między innymi właśnie w Operacji Piorun z tego względu, że jej producent, którym wyjątkowo był Kevin McClory (tutaj dowiedz się dlaczego), był fascynatem świata podwodnego. Wprowadził do scenariusza wiele swoich pomysłów, a te później stały się elementami charakterystycznymi dla całej serii.

Kadr z Dr. No (1962). Nad kominkiem M zawiesił obraz łodzi, w dłoni trzyma fajkę.

Kadr z Dr. No (1962). Nad kominkiem M zawiesił obraz łodzi, w dłoni trzyma fajkę.

Gdzie są zatem odniesienia, o których mowa? Zacznijmy od początku. Już w Dr. No spotykamy M (od imienia i nazwiska: admirał Miles Messervy), szefa brytyjskiego wywiadu mającego przeszłość powiązaną z marynarką wojenną – Royal Navy. Uważny widz zauważy, że ma on w gabinecie modele łodzi, a na ścianach obrazy i rysunki statków. Również przejęty przez niego zwyczaj palenia tytoniu za pomocą fajki powszechnie wiązany jest z żeglugą – głównie dlatego, że wprowadzony do Europy został w XVI wieku właśnie przez marynarzy, którzy zapożyczyli go od autochtonów zamieszkujących Indie Brytyjskie.

Przeszłością kierowano się także przy wyborze nowego M. W The Spy Who Loved Me (1977) Bondowi przedstawiony zostaje admirał Hargreaves. Po śmierci Bernarda Lee (pierwszy odtwórca roli M), która miała miejsce w styczniu 1981 roku, zdecydowano się na stworzenie jednego epizodu bez tej postaci (For Your Eyes Only, 1981, gdzie polecenia Bondowi wydawał Tanner). Jednak już w Octopussy (1983) w rolę M wcielił się odtwórca roli Hargreavesa – Robert Brown, co miało sugerować, że również i on był szefem MI6 wywodzącym się z Royal Navy (do tego również miał stopień admirała).

Sam Bond także tytułowany jest stopniem komandora, czyli stopniem sił morskich. W krótkiej rozmowie z Hargreavesem przyznaje, że służył na Ark Royal (w rzeczywistości istniał lotniskowiec o takiej nazwie, zatopiony został podczas II Wojny Światowej). Także w You Only Live Twice (1967), gdzie sfingowana zostaje śmierć Bonda, widać w gazecie  nekrolog opisujący 007 jako oficera sił morskich.

Również miejsca akcji często sytuowane były w lokalizacjach przypominających Wielką Brytanię. Fabuła Dr. No (1962) rozwija się na Jamajce, która również jest wyspą, a w czasie kręcenia filmu była jeszcze brytyjską kolonią. W tym samym filmie z wody wychodzi także, niczym w Narodzinach Wenus Botticelliego, Ursula Andress w słynnej scenie z bikini. W From Russia with Love (1963) akcja rozgrywa się w Istambule, który ze względu na cieśninę Bosfor również jest miejscem ważnym dla floty na Morzu Czarnym.

Fakt, że spośród 6 filmów o Bondzie, w których udział brał Sean Connery, tylko jeden nie kończy się na wodzie (Goldfinger, 1964, zakończony jest na małej wyspie otoczonej morzem) jest kolejnym dowodem na to, że mamy do czynienia ze świadomym podkreślaniem tego elementu w serii.

Robert Brown jako M w Octopussy (1983).

Robert Brown jako M w Octopussy (1983).

W Thunderball z kolei akcja rozgrywa się w innej kolonii angielskiej – na Bahamach. Jest to jednocześnie jeden z pierwszych filmów w historii kina, które przedstawiają te wyspy jako centrum rozrywki, co przyczyniło się znacznie do wzrostu turystyki regionu. Popularność tej lokalizacji zaowocowała również odwoływaniem się do niej po okresie dekolonizacji, gdy Bahamy uzyskały niepodległość – w kraju tym toczy się akcja także dwóch innych filmów serii: Licence to Kill (1989) oraz Casino Royale (2006).

Po lewej kadr z filmu Licence to Kill (1989), którego akcja również toczy się na Bahamach. Po prawej Emilio Largo w Thunderball.

Po lewej kadr z filmu Licence to Kill (1989), którego akcja również toczy się na Bahamach. Po prawej Emilio Largo w Thunderball (tutaj grany przez dublera Celiego do ujęć podwodnych – Johna McLaughlina).

Woda w Operacji Piorun pojawia się na każdym kroku – mnóstwo scen nagrano pod jej powierzchnią (na sam sprzęt do nurkowania wydano 85 tysięcy dolarów), wiele na łodziach (łódź Largo kosztowała 500 tysięcy dolarów), ale nawet gdy Bond opuszcza z Domino plażę, to udają się na posiłek nad basenem, w ekskluzywnym kurorcie. Baseny, te pełne rekinów, to z kolei element charakterystyczny siedziby Largo zwanej Palmyra Estate. Czy przypadkiem jest, że Fiona po zabójstwie topi narzędzie zbrodni – motor – właśnie w jeziorze? Swoją drogą Bond poznaje Fionę, gdy ta jest w wodzie – w wannie. Wcześniej też wodą pokonał jednego ze sług Largo – oblewając go wrzątkiem z prysznica (co w rzeczywistości nigdy nie miałoby miejsca, bo zwykle trzeba chwilę odczekać po odkręceniu wody, zanim ta stanie się gorąca).

Gdy akcja rozgrywa się na lądzie, pojawiają się również inne odniesienia do wody – podczas wypoczynku w Anglii Bond korzysta z sauny parowej w dziale regeneracji wodnej o nazwie Irrigation, a Lippe zostaje uwięziony, gdy na siedząco bierze gorącą kąpiel (tzw. sitz bath). Wcześniej, na koniec sekwencji otwarcia, wrogowie Bonda zostają zaatakowani wodą ze spryskiwaczy podpiętych pod Astona Martina (które w rzeczywistości były zwykłymi szlauchami przeciągniętymi wzdłuż podwozia – żadem samochód nie byłby w stanie pomieścić zbiornika z taką ilością wody), a i same plansze w tle napisów początkowych przedstawiają pływające modelki.

Bond nawet uprawia seks pod wodą, choć nie wynika to do końca z tego, co zostało przedstawione na ekranie. Ricou Browning proponował podkreślenie tego akcentu poprzez dodanie bikini unoszącego się razem z bąbelkami zza skały. Jednak odrzucono ten element, gdyż został uznany za zbyt bezpośredni. Browning był reżyserem ujęć podwodnych (jego ekipa liczyła ok. 20 osób, a do bitwy finałowej wynajęto dodatkowe 45), a Thunderball był pierwszym filmem serii, na potrzeby którego wynajęto aż 4 ekipy robiące zdjęcia w różnych warunkach. Generalnie była to jedna z produkcji, które jako pierwsze wprowadziły do organizacji pracy element wielu ekip do różnych ujęć (co dziś jest powszechne). Dla tych, którzy kojarzą film Creature from the Black Lagoon (1954) ciekawostką będzie, że Ricou debiutował w nim, rozpoczynając swoją przygodę z kinem podwodnym rolą tytułowego potwora.

Ricou Browning jako potwór w Creature from the Black Lagoon (1954). W Thunderball bez większych oporów pływał w towarzystwie rekinów (wspomina, że na potrzeby filmu mieli ok. 15).

Ricou Browning jako potwór w Creature from the Black Lagoon (1954). W Thunderball bez większych oporów pływał w towarzystwie rekinów (wspomina, że na potrzeby filmu mieli ok. 15).

Symbolika SPECTRE także została powiązana z wodą. Largo nosi pirackie oko (dowiedz się tutaj, dlaczego nazywano je pirackim), a Bond rozpoznaje kolejnych wrogów po tym, że noszą sygnety, które zamiast herbu zawierały reprezentację ośmiornicy, czyli stworzenia mieszkającego pod wodą. Symbolika taka wynika także z tego, że Fleming hodował w akwarium tego głowonoga. Nazywał go pieszczotliwie Octopussy (od ang. octopus – ośmiornica), stąd dwuznaczna nazwa wspomnianego wcześniej filmu z 1983, na polski przetłumaczona po prostu jako Ośmiorniczka.

Fleming także miał styczność z morzem we własnym życiu – podczas II Wojny Światowej pracował dla brytyjskiego wywiadu właśnie w sekcji Royal Navy, gdzie poznał późniejszego reżysera czterech filmów o 007, Guya Hamiltona.

Sygnety SPECTRE: Po lewej Largo, po prawej Fiony. Na miniaturze sygnet Blofelda w From Russia with Love (1963; po kliknięciu można podejrzeć w większej rozdzielczości).

Sygnety SPECTRE: Po lewej Largo, po prawej Fiony. Na miniaturze sygnet Blofelda z From Russia with Love (1963; po kliknięciu można podejrzeć w większej rozdzielczości).

Dziś dość kontrowersyjne może się wydawać prowadzenie fabuły filmu wkoło tematu porwania samolotu wyposażonego w bomby atomowe, który następnie zostaje schowany na dnie morza. Należy jednak pamiętać, że film ten kręcony był zanim doszło do pierwszego przypadku przejęcia lotu komercyjnego przez terrorystów, więc motyw ten postrzegany był jako czysto hipotetyczny.

Do elementu wody odwoływano się chętnie także w kolejnych filmach serii. Na egzotycznej wyspie żył także Scaramanga w The Man with the Golden Gun (1974), akcja The Spy Who Love Me (1977) toczy się wkoło podwodnego miasta o nazwie Atlantis, stworzonego przez głównego antagonistę, wiele scen rozgrywa się pod wodą w For Your Eyes Only (1981), w A View to a Kill (1985) Zorin planował zalanie wodą całej Doliny Krzemowej. Wielokrotnie pojawiał się motyw pościgu motorówek (po raz pierwszy wykorzystany w Pozdrowieniach z Rosji z 1963), wielokrotnie siedziba MI6 była tymczasowo przenoszona na łodzie (raz nawet do tajemnego wraku zatopionego statku).

O tym, że tradycja wody wciąż jest żywa, świadczy to, że również w Skyfall (2012) chętnie się do niej odwoływano. Zarówno na samym początku, jak i pod koniec filmu, James Bond wpada do wody, gdzie jest zagrożony utonięciem. Wielokrotnie porusza się łodziami, a nawet w na wieżowcu, gdzie dochodzi do walki Patrice’em, na szklanej tafli budynku (przypominającej wodę) światła układają się w kształt meduzy.

Samochód Bonda z The Spy Who Loved Me (1977) z funkcją zamiany w łódź podwodną.

Samochód Bonda z The Spy Who Loved Me (1977) z funkcją zamiany w łódź podwodną.

Ciężko wyliczyć wszystkie odniesienia do wody w całej serii, bo jest ich mnóstwo. Oglądając kolejne epizody warto jednak mieć w pamięci, że woda rzadko kiedy pojawia się w nich przypadkowo i zazwyczaj jest elementem świadomie kreowanej przez twórców symboliki serii.

Sam film Thunderball można zaliczyć do udanych. Okazał się gigantycznym przebojem i najbardziej dochodową częścią w historii serii. Zawiera dobrą fabułę, ciekawie kreuje postaci oraz ma dobre efekty specjalne, za które John Stears otrzymał swojego pierwszego Oscara (kolejnego otrzyma dopiero w 1977 za efekty specjalne do IV epizodu Gwiezdnych Wojen: A New Hope).

Moja subiektywna ocena: 4.5/5

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Post Navigation